Masz stare wiertła, frezy, płytki skrawające lub zużyte narzędzia po obróbce i zastanawiasz się, które z nich zawierają węglik spiekany, a które są wykonane ze zwykłej stali narzędziowej albo HSS? To częste pytanie zarówno w zakładach produkcyjnych i narzędziowniach, jak i wśród osób prywatnych, które porządkują warsztat, magazyn lub odziedziczone narzędzia.
Warto je sobie zadać, ponieważ różnica między węglikiem spiekanym a stalą szybkotnącą nie sprowadza się wyłącznie do wyglądu narzędzia. To przede wszystkim różnica w składzie materiału, jego twardości, zastosowaniu oraz wartości surowcowej. Węglik spiekany zawiera cenne pierwiastki, w tym wolfram i często kobalt, dlatego zużyte elementy wykonane z tego materiału mogą mieć znacznie większą wartość niż standardowy złom stalowy.
Zwróć uwagę na kolor i wygląd narzędzia
Pierwszą wskazówką może być sam wygląd materiału. Węglik spiekany najczęściej ma charakterystyczną ciemnoszarą lub grafitową barwę oraz matowe wykończenie powierzchni. W porównaniu ze stalą szybkotnącą HSS sprawia wrażenie mniej błyszczącego i bardziej „surowego”.
W przypadku płytek skrawających warto zwrócić uwagę na różnego rodzaju powłoki ochronne. Mogą one przyjmować kolor złoty, grafitowy, czarny lub lekko fioletowy. Takie wykończenie często spotykane jest właśnie w narzędziach wykonanych z węglika spiekanego, które zostały dodatkowo zabezpieczone przed zużyciem podczas pracy.
Należy jednak pamiętać, że sam kolor i ocena wizualna nie daje 100% pewności co do zdefiniowania materiału. Jest jedynie pierwszą wskazówką, która może pomóc w identyfikacji surowca
Sprawdź ciężar narzędzia
Jednym z najprostszych sposobów rozpoznania węglika spiekanego jest porównanie wagi narzędzia. Materiał ten charakteryzuje się znacznie większą gęstością niż większość gatunków stali wykorzystywanych do produkcji narzędzi.
W praktyce oznacza to, że dwa frezy lub wiertła o podobnych wymiarach mogą znacząco różnić się wagą. Narzędzie wykonane z węglika spiekanego będzie wyraźnie cięższe, co często można wyczuć już po wzięciu go do ręki.
Sprawdź jak zachowuje się materiału podczas szlifowania
Jedną ze znanych metod jest również tak zwana próba iskrowa. Podczas kontaktu ze szlifierką różne materiały zachowują się w odmienny sposób.
Węglik spiekany generuje niewielką ilość krótkich i stosunkowo ciemnych iskier. Materiał jest bardzo twardy, dlatego tarcza szlifierska nie usuwa go tak łatwo jak stali. Z kolei stal narzędziowa czy HSS wytwarzają bardziej intensywny strumień jasnych iskier,
Test z wykorzystaniem magnesu
Test magnetyczny jest szybki i nie wymaga żadnego specjalistycznego sprzętu. W większości przypadków czysty węglik spiekany nie wykazuje silnych właściwości magnetycznych, dlatego magnes będzie reagował na niego znacznie słabiej niż na stal.
Warto jednak zachować ostrożność przy interpretacji wyniku. Wiele narzędzi przemysłowych posiada tak zwaną konstrukcję łączoną. Co można przez to rozumieć? Otóż część robocza wykonana jest z węglika spiekanego, natomiast trzonek pozostaje stalowy. W takiej sytuacji magnes będzie przyciągał jedynie wybraną część narzędzia.
Oceń odporność na zarysowania
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech węglika spiekanego jest jego wyjątkowa twardość. Materiał ten bez problemu radzi sobie z obróbką stali, dlatego również podczas prostych testów wykazuje dużą odporność na uszkodzenia mechaniczne.
W wielu przypadkach węglik jest w stanie zarysować powierzchnie, z którymi zwykła stal narzędziowa miałaby problem. Oczywiście nie jest to metoda laboratoryjna, jednak może pomóc w odróżnieniu materiałów o wyraźnie różnych właściwościach.
Zweryfikuj oznaczenia producenta
Najbardziej wiarygodnym źródłem informacji pozostają oznaczenia umieszczane przez producentów narzędzi. Na frezach, wiertłach czy płytkach skrawających często można znaleźć symbole wskazujące na rodzaj zastosowanego materiału.
Szczególną uwagę warto zwrócić na oznaczenia takie jak HM, VHM czy TC, które najczęściej odnoszą się do narzędzi wykonanych z węglika spiekanego. W przypadku płytek skrawających pomocne mogą być również oznaczenia zgodne z normami ISO.
Kiedy warto wykonać specjalistyczną analizę materiałową?
Choć opisane metody pozwalają w wielu przypadkach wstępnie określić, czy narzędzie zawiera węglik spiekany, nie zawsze gwarantują jednoznaczną identyfikację materiału. Dodatkowo w przypadku większych ilości odpadu ręczne sprawdzanie każdego elementu byłoby nie tylko czasochłonne, ale również mało efektywne.
Dlatego przy większych partiach materiału najlepszym rozwiązaniem jest przeprowadzenie profesjonalnej analizy materiałowej. W tym celu wykorzystuje się m.in. spektrometry, czyli specjalistyczne urządzenia umożliwiające szybkie i precyzyjne określenie składu chemicznego badanego materiału. Już w ciągu kilku chwil pozwalają one zweryfikować zawartość wolframu, kobaltu oraz innych pierwiastków mających wpływ na wartość odpadu.
Tego typu urządzenia znajdują się zazwyczaj na wyposażeniu profesjonalnych skupów metali technicznych i surowców strategicznych. Dzięki wykorzystaniu spektrometrii możliwe jest przeprowadzenie rzetelnej analizy materiału, jego prawidłowa klasyfikacja oraz przygotowanie precyzyjnej wyceny opartej na rzeczywistym składzie chemicznym, a nie wyłącznie na ocenie wizualnej czy wadze odpadu.
Nie każde narzędzie jest wykonane w całości z węglika spiekanego
To jeden z najczęstszych błędów podczas identyfikacji narzędzi. Wiele osób zakłada, że jeśli końcówka wiertła, frezu lub noża tokarskiego wykonana jest z węglika spiekanego, to całe narzędzie również powstało z tego materiału. W praktyce bardzo często okazuje się, że tylko część robocza zawiera węglik, natomiast pozostała część konstrukcji została wykonana ze stali narzędziowej lub konstrukcyjnej.
Ma to duże znaczenie nie tylko podczas identyfikacji materiału, ale również przy jego późniejszej wycenie. Wiele osób jest przekonanych, że posiada pełnowęglikowe narzędzia, jednak po dokładniejszej analizie okazuje się, że węglik stanowi jedynie niewielki fragment całego elementu.
To częsty przypadek, który warto omówić osobno. Wiele narzędzi stosowanych w przemyśle ma konstrukcję mieszaną. Składają się one ze stalowego trzonka oraz lutowanej lub mechanicznie mocowanej części roboczej wykonanej z węglika spiekanego. Takie rozwiązanie można spotkać m.in. w wiertłach z lutowanymi ostrzami, nożach tokarskich z wymiennymi płytkami, rozwiertakach.
Jak rozpoznać, że mamy do czynienia z narzędziem częściowo wykonanymi z węglika spiekanego? Warto dokładnie obejrzeć jego konstrukcję. Bardzo często można zauważyć wyraźne przejście pomiędzy dwoma materiałami. Trzonek wykonany ze stali zazwyczaj ma jaśniejszy, srebrny kolor, natomiast część z węglika spiekanego jest ciemnoszara lub grafitowa. W wielu przypadkach widoczne są również ślady lutowania w postaci cienkiej spoiny lub charakterystycznego żółtawego bądź miedzianego przebarwienia w miejscu połączenia obu materiałów.
Jeżeli nie masz pewności, czy narzędzie jest wykonane w całości z węglika spiekanego, warto skonsultować materiał z profesjonalnym skupem. Specjalistyczna analiza pozwoli szybko określić skład materiałowy oraz rzeczywistą wartość odpadu, co jest szczególnie istotne przy większych ilościach narzędzi przeznaczonych do sprzedaży.
